Trần Thủ Độ và vai trò "bản lề" trong cuộc chuyển giao quyền lực hai nhà Lý - Trần

Thái sư Trần Thủ Độ (hay Trung Vũ đại vương, 1194 - 1264) là một nhà chính trị, sống vào cuối triều Lý, đầu triều Trần. Ông đóng vai trò quan trọng trong sự kiện lật đổ triều Lý, tạo dựng lên triều Trần. Ông cũng là người góp công đầu trong việc giữ vững nền móng yên ổn của họ Trần trong những giai đoạn khó khăn đầu tiên.

 

Cùng nhìn lại vai trò quan trọng của vị Thái sư nổi danh trong lịch sử này.

 

Trần Thủ Độ sinh trưởng trong một gia đình làm nghề chài lưới tại làng Lưu Xá, huyện Ngự Thiên, lộ Long Hưng (nay là xã Canh Tân, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình). Mồ côi cha từ nhỏ, ông ở với người anh cả, phải lam lũ tìm kế sinh nhai nên học hành không được bao nhiêu. Tuổi trẻ Trần Thủ Độ được tôi luyện trong một xã hội đầy loạn ly.

 

Năm 20 tuổi, ông gia nhập hương binh, 21 tuổi được giao chỉ huy một đội thuỷ binh dưới trướng người anh họ là Trần Tự Khánh. Bằng tài năng ý chí của mình ông được nhà Lý rất trọng dụng.

 

Lúc nhà Lý bước vào kỳ suy vi, Lý Chiêu Hoàng là vị vua thứ 9 ở tuổi non nớt, Trần Thủ Độ, giữ trọng trách Điện tiền chỉ huy sứ (thống lĩnh quân cấm vệ), nhìn thấy cơ hội để thay đổi triều đại và đạo diễn cho Trần Cảnh lấy Lý Chiêu Hoàng.

 

 

Sách Khâm định sử Việt thông giám cương mục, ở phần nói về các sự kiện xảy ra dưới triều vua Lý Huệ Tông, có chép: “Giáp Thân, năm thứ 14 (1224). Dùng em họ của Hoàng hậu là Trần Thủ Độ làm Điện tiền chỉ huy sứ... Thủ Độ quản lĩnh điện tiền chư quân hộ vệ cấm đình, xét xử tất cả mọi việc” (Điện tiền chỉ huy sứ khi ấy nắm quyền thống lĩnh toàn bộ quân cấm vệ).

 

"Trần Cảnh lên 8 tuổi, đến phiên vào hầu. Chiêu Hoàng thấy Cảnh, đem lòng yêu thích, thường vời vào hầu, nô nghịch cười đùa. Trần Cảnh đem việc đó mách bảo Thủ Độ. Thủ Độ nói: “Nếu quả vậy thì họ ta sẽ là họ nhà vua hay là cả họ sẽ bị giết sạch?”.

 

Một hôm Chiêu Hoàng lại lấy cái khăn trầu ném cho Trần Cảnh. Trần Cảnh lạy, nhận lấy, rồi mách với Trần Thủ Độ, Thủ Độ liền đem gia thuộc và họ hàng vào trong cung cấm, sai đóng các cửa thành lại. Trăm quan tiến triều không được. Trần Thủ Độ nhân thế loan báo cho mọi người: "Bệ hạ có chồng rồi!". Các quan đều vâng lời và xin chọn ngày vào chầu để làm lễ yết kiến. Đến ngày 21 tháng 12, bầy tôi tiến triều, lạy mừng. Nhà vua xuống chiếu truyền ngôi cho Trần Cảnh".


 

Tham vọng soán ngôi nhà Lý của Trần Thủ Độ là một sự thật hiển nhiên. Bởi thế ông mới có động lực để ngang nhiên "phiên dịch" những hành vi đùa nghịch vô tư của đám trẻ con vương giả theo lối diễn giải nghĩa biểu tượng: Chiêu Hoàng ném khăn trầu – khăn đựng các đồ ăn trầu, cau, vỏ, ống vôi – cho Trần Cảnh, tức là muốn... làm dâu họ Trần! 

 

Cũng không thể phủ nhận tài phán đoán nhanh nhạy và sự chủ động xử lý tình huống của Trần Thủ Độ. Buổi mạt vạn của nhà Lý, thì chắc chắn không chỉ họ Trần mà rất nhiều thế lực khác cũng lăm le ngôi báu. 

 

Việc đem gia thuộc và họ hàng vào trong cung cấm, sai lính đóng cửa hành của Trần Thủ Độ đã phản ánh khá rõ mối lo của ông. Nhưng đó cũng là 1 quyết định táo bạo, dứt khoát để lấy ngôi báo về cho họ Trần. 

 

Cuối cùng mọi chuyện đều thuận buồm xuôi gió, tính toán của Trần Thủ Độ không trật một ly. Tính toán của ông đã ép bách quan phải chấp nhận rằng "bệ hạ có chồng". Đỉnh điểm cho sự hợp thức hóa "sang tên" vương quyền là tờ chiếu truyền ngôi, có đoạn: “Trẫm xét thấy ngôi báu rất là trọng đại mà trẫm là vua đàn bà, phải gánh vác lịch số do trời giao cho, riêng những nơm nớp lo sợ, như sắp sa xuống vực sâu. Nghĩ sao tìm được hiền nhân quân tử để giúp đỡ về chính trị. Duy có Trần Cảnh là người văn chất đủ vẻ, uy nghi đường hoàng, thực có phong độ bậc quân tử, có thể nhường cho ngôi báu để chống đỡ trong buổi gian nguy. Vậy rất mong Trần Cảnh đồng lòng hợp sức, dẹp yên loạn lạc, cứu vớt sinh dân để cùng hưởng phúc thái bình”.

 

Sau khi giành được thiên hạ, Trần Thủ Độ tiếp tục phải đối phó với các vương thất họ Lý và những thế lực khác, đặc biệt là việc ông được cho là đã “diệt sạch” người họ Lý và bức chết vua Lý Huệ Tông. Có thể nói đây được coi là một “chương đen tối” trong cuộc đời Trần Thủ Độ. Thế nhưng nếu vào thời điểm đó, thực hư như thế nào hậu thế khó mà biết chắc được. Chỉ có một sự thật đó là nhờ có sự “tàn nhẫn” của Trần Thủ Độ mà nhà Trần mới vững vàng ngồi yên vị trên ngai vàng.

 

Mặc dù là người giành quyền lực về cho họ Trần nhưng Trần Thủ Độ cũng rất biết nép mình, ông lui về phía sau hậu thuẫn cho cháu mình lên ngôi báu. Vai trò của Trần Thủ Độ sau này còn được khẳng định mạnh mẽ qua cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ nhất.

 

Nhờ có Trần Thủ Độ mà lịch sử đã chứng kiến một màn chuyển giao quyền lực “không đổ máu” hiếm hoi giữa hai triều đại.

 

Nguồn: Sưu tầm, ảnh Khát vọng non sông

Bài viết liên quan
Ứng dụng công nghệ 4.0 để truyền cảm hứng trong giáo dục lịch sử

Ứng dụng công nghệ 4.0 để truyền cảm hứng trong giáo dục lịch sử

Trong thời đại công nghệ 4.0, việc ứng dụng CNTT vào đổi mới giáo dục đang là xu thế tất yếu không thể đảo ngược ở nhiều quốc gia trên thế giới. Và ở Việt Nam, ngành giáo dục cũng cần phải thay đổi tư duy

Smartschool tham gia Ngày hội CNTT ngành GD&ĐT Hà Nội lần thứ IV

Smartschool tham gia Ngày hội CNTT ngành GD&ĐT Hà Nội lần thứ IV

Sáng ngày 6/4/2018, Ngày hội Công nghệ thông tin ngành Giáo dục và Đào tạo Thủ đô lần thứ IV đã chính thức khai mạc tại trường THPT chuyên Nguyễn Huệ với chủ đề “Giáo dục thông minh trong thời kì hội nhập quốc tế”.

Tham gia “Sức nước ngàn năm” phiên bản mới, khán giả có thể nhận tới 50 triệu đồng

Tham gia “Sức nước ngàn năm” phiên bản mới, khán giả có thể nhận tới 50 triệu đồng

Người chơi có thể giành được giải thưởng lên tới 50 triệu đồng sau khi vượt qua những thử thách trong chương trình Sức nước ngàn năm.

Gameshow giúp tìm hiểu thông tin về pháp luật lên sóng VTV

Gameshow giúp tìm hiểu thông tin về pháp luật lên sóng VTV

Để tăng cường và nâng cao hiệu quả việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, một gameshow mới mang tên “Sức nước ngàn năm” sắp lên sóng VTV.

Gốm Chu Đậu - Huyền bí dòng gốm từng bị chôn vùi trong lịch sử

Gốm Chu Đậu - Huyền bí dòng gốm từng bị chôn vùi trong lịch sử

Lịch sử gốm Chu Đậu là một phần của nền văn hóa gốm sứ truyền thống của Việt Nam. Cuối thế kỷ 14, là thời kỳ phát triển cao nhất của đồ gốm Việt Nam, với nhiều loại men và hoa văn độc đáo, loại đồ gốm mà ngày nay chúng ta được biết dưới tên “Ðồ gốm Chu Ðậu”. Tiếc thay, nền kỹ...

THÔNG CÁO BÁO CHÍ NGÀY HỘI “ĐỔI MỚI SÁNG TẠO VÀ SỞ HỮU TRÍ TUỆ” TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC TÂN ĐỊNH

THÔNG CÁO BÁO CHÍ NGÀY HỘI “ĐỔI MỚI SÁNG TẠO VÀ SỞ HỮU TRÍ TUỆ” TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC TÂN ĐỊNH

Công ty Cổ phần Truyền thông Trường Thành, Công ty Cổ phần Trường học Thông minh phối hợp cùng Trường Tiểu học Tân Định tổ chức Ngày hội “Đổi mới sáng tạo và Sở hữu trí tuệ” cho học sinh, phụ huynh và giáo viên. Chương trình không đơn thuần là một sự kiện giáo dục mà là một h...

NGÀY HỘI “ĐỔI MỚI SÁNG TẠO VÀ SỞ HỮU TRÍ TUỆ” CHO HỌC SINH VÀ GIÁO VIÊN BẬC TIỂU HỌC

NGÀY HỘI “ĐỔI MỚI SÁNG TẠO VÀ SỞ HỮU TRÍ TUỆ” CHO HỌC SINH VÀ GIÁO VIÊN BẬC TIỂU HỌC

Ngày 29/5/2025, Công ty Cổ phần Truyền thông Trường Thành phối hợp cùng Công ty Cổ phần Smartschool tổ chức Ngày hội “Đổi mới sáng tạo và Sở hữu trí tuệ” dành cho học sinh và giáo viên tiểu học.

IP Day 2025: Trường Thành Media và Smartschool giới thiệu sáng kiến giáo dục đổi mới sáng tạo và sở hữu trí tuệ dành cho học sinh, sinh viên.

IP Day 2025: Trường Thành Media và Smartschool giới thiệu sáng kiến giáo dục đổi mới sáng tạo và sở hữu trí tuệ dành cho học sinh, sinh viên.

Sáng ngày 25/4, Trường Thành Media và Smartschool đã cử đại diện tham gia triển lãm tại "Lễ hưởng ứng Ngày Sở hữu trí tuệ Thế giới (IP Day) năm 2025" do Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hà Nội.